รู้จักศัตรูตัวฉกาจของวงการปศุสัตว์: โรคปากและเท้าเปื่อย (FMD)

โรคปากและเท้าเปื่อย (FMD) จัดเป็นโรคระบาดสัตว์ที่สำคัญที่สุดโรคหนึ่งในอุตสาหกรรมการเลี้ยงหมูและสัตว์เคี้ยวเอื้องทั่วโลก ด้วยความสามารถในการแพร่กระจายที่รวดเร็วและผลกระทบที่รุนแรงต่อกระบวนการผลิต

1. ทำความรู้จักเชื้อไวรัส FMD ที่พบบ่อยในไทย

เชื้อไวรัสปากและเท้าเปื่อย (FMD Virus) จัดอยู่ในวงศ์ Picornaviridae สกุล Aphthovirusเป็นเชื้อไวรัสชนิด RNA สายเดี่ยวที่มีความผันแปรทางพันธุกรรมสูงมาก โดยทั่วไปทั่วโลกมีทั้งหมด 7 ซีโรไทป์ (Serotypes) ได้แก่ O, A, C, Asia 1, SAT 1, SAT 2 และ SAT 3

สถานการณ์ในประเทศไทย:

จากการเฝ้าระวังของกรมปศุสัตว์และสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ พบว่าซีโรไทป์ที่ระบาดเป็นประจำในประเทศไทยมี 2 ชนิดหลัก คือ:

• Type O: เป็นสายพันธุ์ที่พบบ่อยที่สุด มีความสามารถในการระบาดวงกว้างและรุนแรงในหมู

• Type A: พบการระบาดรองลงมา มักมีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูง ทำให้การเลือกใช้วัคซีนต้องมีความเฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น

เชื้อไวรัส FMD มีความทนทานในสิ่งแวดล้อมได้ดี โดยเฉพาะในสภาวะที่มีความชื้นสูงและอุณหภูมิต่ำ แต่จะถูกทำลายได้ง่ายด้วยความร้อนและสารเคมีที่มีค่า pH ต่ำกว่า 6.0 หรือ สูงกว่า 9.0

2. ทำไมหมูถึงติดโรคได้ง่ายกว่าสัตว์ชนิดอื่น?

แม้ว่าสัตว์กีบคู่ทุกชนิด (วัว, ควาย, แพะ, แกะ) จะติดเชื้อ FMD ได้ แต่หมูมีลักษณะทางชีวภาพและพฤติกรรมการจัดการฟาร์มที่ทำให้การระบาดรุนแรงเป็นพิเศษ ดังนี้:

• หมูจัดเป็น “โรงงานผลิตไวรัส” เนื่องจากเมื่อหมูติดเชื้อ FMD จะสามารถปล่อยเชื้อออกมาทางสิ่งคัดหลั่งในปริมาณที่ สูงกว่าวัวถึง 1,000 เท่า

• การเลี้ยงแบบหนาแน่น: การเลี้ยงหมูในระบบอุตสาหกรรมมักมีการรวมกลุ่มกันในโรงเรือนที่จำกัด ทำให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อ FMD ได้อย่างรวดเร็ว

• หมูมีความไวต่อเชื้อผ่านการกิน: หมูมักติดเชื้อผ่านการกินเศษอาหารหรือวัตถุดิบที่ปนเปื้อนเชื้อไวรัส ซึ่งเป็นช่องทางที่ทำให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้โดยตรงและเริ่มเพิ่มจำนวนในต่อมทอนซิลทันที

3. ผลกระทบทางเศรษฐกิจ: เมื่อ FMD มา กำไรจะหายไปทางไหน?

ผลกระทบของ FMD ไม่ได้สิ้นสุดเพียงแค่การตายของสัตว์ แต่ยังรวมถึงความสูญเสียแฝงที่ทำลายโครงสร้างต้นทุนของฟาร์มในระยะยาว :

เอกสารอ้างอิง (References)

1. กรมปศุสัตว์. (2566). รายงานสถานการณ์โรคระบาดสัตว์ประจำปี. กองควบคุมโรคระบาดสัตว์, กรุงเทพฯ.
2. Grubman, M. J., & Baxt, B. (2004). Foot-and-mouth disease. Clinical Microbiology Reviews, 17(2), 465-493.
3. Alexandersen, S., et al. (2003). The pathogenesis and diagnosis of foot-and-mouth disease. Journal of Comparative Pathology, 129(1), 1-36.
4. World Organisation for Animal Health (WOAH). (2023). Technical Disease Cards: Foot and Mouth Disease.