รู้จักศัตรูตัวฉกาจของวงการปศุสัตว์: โรคปากและเท้าเปื่อย (FMD)

รู้จักศัตรูตัวฉกาจของวงการปศุสัตว์: โรคปากและเท้าเปื่อย (FMD)

โรคปากและเท้าเปื่อย (FMD) จัดเป็นโรคระบาดสัตว์ที่สำคัญที่สุดโรคหนึ่งในอุตสาหกรรมการเลี้ยงหมูและสัตว์เคี้ยวเอื้องทั่วโลก ด้วยความสามารถในการแพร่กระจายที่รวดเร็วและผลกระทบที่รุนแรงต่อกระบวนการผลิต

 

 

  1. ทำความรู้จักเชื้อไวรัส FMD ที่พบบ่อยในไทย

เชื้อไวรัสปากและเท้าเปื่อย (FMD Virus) จัดอยู่ในวงศ์ Picornaviridae สกุล Aphthovirusเป็นเชื้อไวรัสชนิด RNA สายเดี่ยวที่มีความผันแปรทางพันธุกรรมสูงมาก โดยทั่วไปทั่วโลกมีทั้งหมด 7 ซีโรไทป์ (Serotypes) ได้แก่ O, A, C, Asia 1, SAT 1, SAT 2 และ SAT 3

สถานการณ์ในประเทศไทย:

จากการเฝ้าระวังของกรมปศุสัตว์และสถาบันสุขภาพสัตว์แห่งชาติ พบว่าซีโรไทป์ที่ระบาดเป็นประจำในประเทศไทยมี 2 ชนิดหลัก คือ:

  • Type O: เป็นสายพันธุ์ที่พบบ่อยที่สุด มีความสามารถในการระบาดวงกว้างและรุนแรงในหมู

  • Type A: พบการระบาดรองลงมา มักมีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูง ทำให้การเลือกใช้วัคซีนต้องมีความเฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้น

เชื้อไวรัส FMD มีความทนทานในสิ่งแวดล้อมได้ดี โดยเฉพาะในสภาวะที่มีความชื้นสูงและอุณหภูมิต่ำ แต่จะถูกทำลายได้ง่ายด้วยความร้อนและสารเคมีที่มีค่า pH ต่ำกว่า 6.0 หรือ สูงกว่า 9.0

  1. ทำไมหมูถึงติดโรคได้ง่ายกว่าสัตว์ชนิดอื่น?

แม้ว่าสัตว์กีบคู่ทุกชนิด (วัว, ควาย, แพะ, แกะ) จะติดเชื้อ FMD ได้ แต่หมูมีลักษณะทางชีวภาพและพฤติกรรมการจัดการฟาร์มที่ทำให้การระบาดรุนแรงเป็นพิเศษ ดังนี้:

  • หมูจัดเป็น “โรงงานผลิตไวรัส” เนื่องจากเมื่อหมูติดเชื้อ FMD จะสามารถปล่อยเชื้อออกมาทางสิ่งคัดหลั่งในปริมาณที่ สูงกว่าวัวถึง 1,000 เท่า

  • การเลี้ยงแบบหนาแน่น: การเลี้ยงหมูในระบบอุตสาหกรรมมักมีการรวมกลุ่มกันในโรงเรือนที่จำกัด ทำให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อ FMD ได้อย่างรวดเร็ว

  • หมูมีความไวต่อเชื้อผ่านการกิน: หมูมักติดเชื้อผ่านการกินเศษอาหารหรือวัตถุดิบที่ปนเปื้อนเชื้อไวรัส ซึ่งเป็นช่องทางที่ทำให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้โดยตรงและเริ่มเพิ่มจำนวนในต่อมทอนซิลทันที

  1. ผลกระทบทางเศรษฐกิจ: เมื่อ FMD มา กำไรจะหายไปทางไหน?

ผลกระทบของ FMD ไม่ได้สิ้นสุดเพียงแค่การตายของสัตว์ แต่ยังรวมถึงความสูญเสียแฝงที่ทำลายโครงสร้างต้นทุนของฟาร์มในระยะยาว :

 

เอกสารอ้างอิง (References)

  1. กรมปศุสัตว์. (2566). รายงานสถานการณ์โรคระบาดสัตว์ประจำปี. กองควบคุมโรคระบาดสัตว์, กรุงเทพฯ.
  2. Grubman, M. J., & Baxt, B. (2004). Foot-and-mouth disease. Clinical Microbiology Reviews, 17(2), 465-493.
  3. Alexandersen, S., et al. (2003). The pathogenesis and diagnosis of foot-and-mouth disease. Journal of Comparative Pathology, 129(1), 1-36.
  4. World Organisation for Animal Health (WOAH). (2023). Technical Disease Cards: Foot and Mouth Disease.
บทความอื่นๆ
ความเครียดจากความร้อน ภัยเงียบที่ห้ามมองข้าม

            สถานการณ์อากาศร้อนในประเทศไทยที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเมื่ออุณหภูมิที่สูงขึ้น จะก่อให้เกิดความเครียดจากความร้อน (Heat Stress) ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อประสิทธิภาพการผลิตไม่แพ้โรคระบาดรุนแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแม่สุกรในเล้าคลอดที่ค่อนข้างมีความไวต่ออุณหภูมิที่สูงขึ้น             เนื่องจากสุกรเป็นสัตว์ที่ไม่มีต่อมเหงื่อและมีชั้นไขมันใต้ผิวหนังหนา การระบายความร้อนจึงทำได้ยาก เมื่อเผชิญอากาศร้อนจัดสุกรจะระบายความร้อนด้วยการหอบหายใจถี่ ๆ ส่งผลให้เกิดการสูญเสียก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ในกระแสเลือด จนนำไปสู่ภาวะ เลือดเป็นด่าง (Respiratory Alkalosis) ซึ่งภาวะนี้เปรียบเสมือนจุดเริ่มต้นที่ทำให้ระบบการทำงานของร่ายกายเกิดความผิดปกติ            ภาวะเลือดเป็นด่าง ส่งผลต่อสมองส่วนที่ควบคุมความหิว ทำให้แม่สุกรกินอาหารได้น้อยลง จนต้องดึงไขมันและกล้ามเนื้อมาใช้ ทำให้แม่สุกรผอมโทรม มีแผลที่หัวไหล่ และยังส่งผลกระทบต่อรอบการผลิตถัดไป ทำให้อัตราการผสมติดต่ำลง นอกจากนี้ ภาวะเลือดเป็นด่าง จะทำให้ระดับแคลเซียมอิสระในเลือดต่ำลง ส่งผลให้มดลูกไม่มีแรงบีบตัว ระยะเวลาคลอดจึงยาวนานขึ้นเกิน 3-4 ชั่วโมง  เพิ่มโอกาสในการเกิดภาวะตายแรกคลอด (Stillborn) สูงขึ้นจากการขาดออกซิเจน นอกจากนี้ […]

15 Jun 2026
มันกบดานอยู่ในทอนซิล ความเป็นจริงที่น่าตกใจ

มันกบดานอยู่ในทอนซิล ความเป็นจริงที่น่าตกใจ โรคปอดบวมและเยื่อหุ้มปอดอักเสบในหมู (Porcine Pleuropneumonia) ที่มีสาเหตุจากเชื้อแบคทีเรีย Actinobacillus pleuropneumoniae หรือ APP เป็นปัญหาทางเศรษฐกิจที่สำคัญในอุตสาหกรรมการเลี้ยงหมูทั่วโลก แม้ว่าอาการเด่นชัดจะปรากฏในหมูระยะขุน เช่น การตายเฉียบพลันโดยมีเลือดปนฟองออกมาทางจมูก หรือการอักเสบของปอดอย่างรุนแรง แต่ต้นตอที่แท้จริงของปัญหามักเริ่มต้นที่ฝูง “แม่พันธุ์” เชื้อ APP มีคุณสมบัติพิเศษในการเป็นเชื้อประจำถิ่นที่สามารถอาศัยอยู่ในช่องปากและทางเดินหายใจ โดยเฉพาะที่บริเวณต่อมน้ำเหลือง ทอนซิล (Tonsils) ซึ่งเปรียบเสมือนที่กบดานลับลับที่เชื้อใช้หลบเลี่ยงระบบภูมิคุ้มกันและการทำงานของยาปฏิชีวนะบางชนิด ทำให้แม่หมูกลายเป็นพาหะ หรือตัวอมโรคที่สามารถส่งต่อเชื้อไปยังลูกหมูผ่านการสัมผัสใกล้อย่างชิดในช่วงของการเลี้ยงลูกในโรงเรือนคลอด   การกบดานในทอนซิลและการแพร่เชื้อจากแม่สู่ลูก   ทอนซิล: แหล่งที่อยู่สำคัญ โครงสร้างของทอนซิลหมูมีลักษณะเป็นร่อง (Crypts) ซึ่งเอื้อต่อการยึดเกาะของเชื้อ APP โดยใช้ Fimbriae และ Adhesins เชื้อจะอาศัยอยู่ในบริเวณนี้โดยไม่ก่อให้เกิดรอยโรคในแม่พันธุ์ที่มีภูมิคุ้มกันระดับหนึ่งแล้ว แต่เชื้อยังคงมีชีวิตและพร้อมที่จะแบ่งตัวเพิ่มจำนวนเมื่อสภาวะร่างกายของแม่หมูเปลี่ยนแปลงไป ปัจจัยที่กระตุ้นให้เชื้อเพิ่มจำนวน ในช่วงระยะก่อนคลอดและขณะเลี้ยงลูก (Periparturient period) แม่หมูจะเผชิญกับสภาวะเครียดจากการเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาและฮอร์โมน ส่งผลให้ระดับภูมิคุ้มกันเฉพาะจุดลดลง เชื้อ APP ที่กบดานอยู่ในทอนซิลจะเริ่มเพิ่มจำนวน และขับออกมาทางน้ำลายหรือสิ่งคัดหลั่งจากทางเดินหายใจ ส่งผ่านไปยังลูกหมูที่เกิดใหม่ซึ่งยังไม่มีภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงพอจึงได้รับเชื้อผ่านการสัมผัสโดยตรง (Direct Contact) และกลายเป็นพาหะในระยะถัดมา […]

9 Apr 2026
PDPA Icon

We use cookies to optimize and enhance the experience of using the website. You can learn more about the use of cookies at Cookie Policy and can choose to consent to the use of cookies. by clicking cookie settings

Privacy Preferences

You can choose cookie settings by on/off. Cookies of each type are available on request, except for Necessary Cookies.

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Necessary Cookies
    Always Active

    These types of cookies are essential for the website's operation, i.e. cookies that enable the website to perform basic functions and to allow the website to function normally, such as navigating the website pages. or enable visitors/users of the website to log in and access parts of the website that are reserved for members only. The website will not function properly without these cookies being collected. Therefore, you cannot disable these types of cookies through the system of the Company's website. These cookies do not store information that can personally identify you in any way.

Save